Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.
(Art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
(Art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.
(Art. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
(Art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.
(Art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.
(Art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej)
.
Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu.
(Art. 14 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.
(Art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.
(Art. 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy.
(Art. 24 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.
(Art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Wolność człowieka podlega ochronie prawnej. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.
(Art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
(Art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych.
(Art. 40 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku sądowego ma prawo odwołania się do sądu w celu niezwłocznego ustalenia legalności tego pozbawienia. O pozbawieniu wolności powiadamia się niezwłocznie rodzinę lub osobę wskazaną przez pozbawionego wolności.
(Art. 41 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy zatrzymany powinien być niezwłocznie i w sposób zrozumiały dla niego poinformowany o przyczynach zatrzymania. Powinien on być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu doręczone postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz z przedstawionymi zarzutami.
(Art. 41 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny.
(Art. 41 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania.
(Art. 41 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.
(Art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu.
(Art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.
(Art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
(Art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.
(Art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Zapewnia się wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się.
(Art. 49 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. (Art. 51 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym.
(Art. 51 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania.
(Art. 53 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
(Art. 54 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. (Art. 54 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich.
(Art. 57 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. (Art. 60 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
(Art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.
(Art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej.
(Art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów.
(Art. 66 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego.
(Art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych.
(Art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. (Art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia.
(Art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
(Art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.
(Art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania.
(Art. 75 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
(Art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.
(Art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.
(Art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.
(Art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
(Art. 79 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz.
(Art. 173 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. (Art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.
(Art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).